Meclisi Mebusan Caddesi No:19 Salıpazarı, Beyoğlu/İstanbul (Tramvay Yolu)
obezite ve çocuk

Çocukluk Çağında Obezite

Çocukluk Çağı Obezitesi Nedir?

Vücutta yağ nasıl birikir?

Vücutta yağ iki şekilde birikir; bunlardan ilk yol adipsit denen yağ hücrelerinin sayısını arttırması yani çoğalması yoluyla olur, yağ hücresi sayısı arttığı zaman vücudun belli bölgelerinde yağ miktarı da artmıış olur.Özellikle çocuklardaki beden yağı birikimi bu şekilde olur.

İkinci yol ise adiposit denen yağ hücrelerinin hipertorfisidir. Hipertrofi hacmen büyümek anlamına gelen bir tıbbi terimdir. Yani yağ hücrelerinin hacmi büyür, sonuçta yine vücudun belli bölgesinde yağ birikimi gözlenir.

Çocukluk Çağı Obezitesinin Sebepleri

Genetik faktörlerin etkisi yadsınamaz, çünki tek yumurta ikizi olan çocukların biri obez olduğunda diğerinin de obez olma riskinin çok yüksek olduğu gözlenmektedir. Ayrıca ebeveynleri obez olan çocukların da obezite açısından yüksek riskli grupta olduğu bilinmektedir, hetta her ebeveyni de obez olan çocuklar obezite açısından daha da yüksek risk grubunda yer almaktadır.

Peki genler neden insanları obeziteye eğilimli hale getirir? Aslında cevap basit. Eski insanlar ilk zamanlarda sık sık açlıkla karşı karşıya kaldıklarından onlar için yemeğin daha bol olduğu zamanlarda yağ depolamak ve bu yağları zor zamanda yakıp enerji sağlamak gerekliydi, genler de tam  bu vazifeyi görmekteydi. Günümüzde şartlar çok değişti, artık modern dünyada eskisi kadar sık kıtlık dönemleri gözlenmemekte, ayrıca buna ek olarak eskiye nazaran çok daha az enerji harcamaktayız, yani çok daha az yağ yakmaktayız. Ancak ta ilk zamanlardan beri genlerimiz besin fazlalığını bedenimizde yağ olarak depolamamıza yol açmaya devam etmektedir.

Yine çocukların aşırı beslenmesi, az hareket etmeleri, emzirmenin az olması, hazır mamalara erken geçiş de çocuklukta görülen obezitenin önemli sebepleridir. Özellikle ergenlik döneminde görülen fast-food alışkanlığı, kahvaltının ihmal edilmesi, bigisayar oyunları, biligisayar bağımlılığı ve gece atıştırmaları o yaşlardaki çocukların obez olmasına yol açan diğer zararlı alışkanlıklardır.

Çocukluk Çağı Obezitenin Sonuçları

a- Çocuklukta ortaya çıkan sorunlar;

- Hipertansiyon

- Azalmış solunum ve kalp kapsitesi

- Kan yağı metabolizmasında bozukluklar

- Karaciğer yağlanması

- İnsülin direnci

- Deri hastalıkları

- Azalmış egzersiz kapasitesi

- Psiko - sosyal sorunlar

b- Gelecekte ortaya çıkacak olan sorunlar:

- Yetişkin obezitesi gelişimi

- Hayat tarzı ilişkili hastalıklar

- Metabolik Sendrom

Çocukluk çağı obezitesi psikolojik bir hastalık olarak kabul edilmese de bir çok psikolojik bulguya yol açabiliyor.

Mesela kilolu çocuklarda kilolu olmanın verdiği stres anksiyete duygu durumuna yol açarken anksiyete stresi daha da arttırır böylece stres hormonları obeziteyi arttırır. Bu şekilde çocuk gittikçe artan bir obeziteye yol açan kısır döngü içerisine girmiş olur.  Okula gitmeyi reddetme, psikolojik kökenli öksürük atakları, sıkça idrara çıkma, irritabl kolon,psikolojik kaynaklı kusmalar, yeme bozuklukları, depresyon bulguları, okul başarısında düşüş, sosyal izolasyon yani arkadaşsız kalma obezitenin sebep olduğu diğer psikolojik kötü bulgulardır. Araştırmalar obez çocukların %40 'ında anksiyete hastalığı olduğunu ortaya koyarken, obezitenin öz-güven ve öz-saygıyı ciddi oranda düşürdüğünü ortaya koymaktadır.

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA METABOLİK SENDROM ORTAYA ÇIKABİLİR!

Metabolik sendrom kan yağlarında yükseklik, hipertansiyon, artmış açlık kan şekeri ve karın yağlanmasından oluşan bir hastalıktır. Son bilimsel araştırmalarda metabolik sendromun çocukluk çağında da ortaya çıktığı tespit edildi. Özellikle bel çevresinin artışı metabolik sendromla doğrudan alakalı, ayrıca bel çevresi yüksek olan çocuklar artmış kalp damar kastalıkları açısından yüksek riskli gruba girmektedir.

Japonyada yapılan bir araştıurmada tüm çocuklar arasında metabolik sendrom görülme oranı %0,2 ile %2 arasındayken, obezite hastası çocukların %10 ile %35 inde metabolik sendrom gelişmektedir.

Obezite problemi olan küçük çocukların yaklaşık %80' i okul çağında da obez olacaktır, okul çağında ve ergenlikte obez olanların da %80 ' i yetişkilikte obez olacaktır.

Obeziteden Çocuklarımızı Nasıl Koruyabiliriz?

Çocuklukta hatta bebeklikte obez olan kişilerin ileriki hayatlarında da büyük ihtimalle obezite hastası olacaklarından obeziteyi daha çocukluk aşamsında engellemek çocuklarımızın yetişkin birer obezite hastasına dönüşmemeleri içi alabileceğimiz en önemli önlemdir.

Obeziteden çocuklarımız önlemenin 3 aşaması aşağıdaki gibi olmalıdır:

1- Daha bebek ve küçük yaştaki çocukların mümkün olduğunca anne sütü ve doğal gıdalar ve ev yemekleri ile beslenmesi sağlanmalı, gereksiz , hazır  ve ingilizcede junk food olarak geçen çöp gıdalardan uzak tutmalıyız.

2- Biraz daha büyük yaşa gelmiş çocuklara kendi bedenleri hakkında bilgi vermeliyiz ve obeziteyi anlatmalıyız, bedenindeki kilo artışını farketmelerini sağlamalıyız.

3- Daha da büyük yaştaki kilo almış çocuklara doğru beslenmeyi öğretmeli ve sporun önemi anlatılarak spora yönlendirmeliyiz.

Yani görüldüğü gibi obezitenin önlenmesinin en temel adımı obeziteyi çocuklukta, hatta bebeklikte engellemekle başlar!

Peki halihazır obezite tedavisi olan çocukların tedavisinde ne yapılmaktadır?

Bu sorunun cevabı aslında çok ayrıntılı olmakla birlikte siz ebeveynelrin de temel olarak bundan haberdar olması gereklidir.

Obezite problemi olan çocuğa ilk aşamada diyet terapisi yapılması gereklidir. Bu diyet terapisinde çocuk azaltılmış kalori diyetlerine alıştırılırken sağlıklı beslenme alışkanlığı da kazandırılmalı, dahası obezitenin riskleri açısından eğitilmelidir.

İkinci aşamada EGZERSİZ Terapisi uygulanır.

Burada bilinmesi gereken çocuğun kendi başına egzersile kilo vermeyi başarmasının çok zor olduğudur, dahası kilo çocuklar spordan hiç hoşlanmazlar.Bu çocukların egzersiz açısından motive edilmesi gerekir. Bu çocukların grup egsersizlerinden ziyade günlük sabit ve belli miktarda egzersiz yapmaları gerekmektedir. Bu egzersizler, yürüyüş, koşu veya bisiklet tarzında p>  

Üçüncü aşama ilaç tedavisidir, ancak ilaç tedavisinden genel olarak uzak durmak gerektiği araştırmacılşarın çoğunun ortak fikridir, en doğrusu işi bu aşamaya getirmeden halletmektir.

Cerrahi ise genel olarak çok uç durumlar haricinde çocuklara uygulanmaz, Prader Willi Sendromu olan çocuklar cerrahiden fayda sağlar.

Bu literatür derlemesi güncel makeleyi okuduğunuz ve çocukluk çağı obezitesi açısından farkındalığınızı arttırdığınız için çok teşekkürler. Unutmayın çocuklarımızı korumak bizim görevimiz, bir diğer görevimiz de çocuklarımıza önce kendimizin örnek olmasıdır.

Alttaki kaynakta bu derlemeye esas teşkil eden makaleyi ingilizce olarak okuyabilir ve çok daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz!

Op. Dr. Selim Birol

Kaynak: J Pediatr Endocr Met 2014; 27(7-8): 581–592, Review article, Toshihide Kubo* Common approach to childhood obesity in Japan